Giới thiệu
Kim tự tháp từ lâu đã khơi gợi trí tưởng tượng. Hình học nổi bật, quy mô và liên hệ với Ai Cập cổ đại khiến chúng trở thành những biểu tượng phổ biến trong mơ và tưởng tượng tôn giáo. Đối với người Kitô hữu, một hình ảnh như vậy gợi lên tò mò: có phải có một ý nghĩa Kinh Thánh ẩn trong hình dạng đó, hay nó chỉ chỉ tới điều gì tinh thần hơn là kiến trúc thuần túy?
Cần bắt đầu bằng một lời cảnh giác: Kinh Thánh không phải là một cuốn từ điển giấc mơ gán ý nghĩa cố định cho mọi hình ảnh. Tuy nhiên Kinh Thánh cung cấp những khuôn khổ tượng trưng — những câu chuyện, ẩn dụ và chủ đề thần học — giúp người Kitô hữu xét đoán cách hiểu các biểu tượng như kim tự tháp một cách trung thành với phúc âm. Những gì sau đây xử lý hình ảnh kim tự tháp như một gợi ý thần học, đưa ra những phạm trù Kinh Thánh và gợi ý mục vụ cho việc giải nghĩa hơn là các đọc giải siêu nhiên dứt khoát.
Biểu tượng Kinh Thánh trong Kinh Thánh
Kinh Thánh không mô tả kim tự tháp một cách trực tiếp, nhưng nó nhất quán phản ánh những chủ đề có liên quan chặt chẽ đến những gì kim tự tháp đại diện trong văn hóa loài người: kiến trúc đồ sộ, tưởng niệm người chết, phô trương quyền lực, và việc sắp đặt xã hội xoay quanh một trung tâm. Một vài sợi dây Kinh Thánh có thể giúp định hình cách người Kitô hữu suy nghĩ về những hình ảnh đó.
Kể chuyện Kinh Thánh thường đặt Ai Cập như một biểu tượng của quyền lực trần gian, nô lệ và vinh quang giả, đồng thời cũng thừa nhận hoạt động của Đức Chúa trong số các cường quốc ngoại bang.
1Vả, cả thiên hạ đều có một giọng nói và một thứ tiếng. 2Nhưng khi ở Ðông phương dời đi, người ta gặp một đồng bằng trong xứ Si-nê-a, rồi ở tại đó. 3Người nầy nói với người kia rằng: Hè! chúng ta hãy làm gạch và hầm trong lửa. Lúc đó, gạch thế cho đá, còn chai thế cho hồ. 4Lại nói rằng: Nào! chúng ta hãy xây một cái thành và dựng lên một cái tháp, chót cao đến tận trời; ta hãy lo làm cho rạng danh, e khi phải tản lạc khắp trên mặt đất. 5Ðức Giê-hô-va bèn ngự xuống đặng xem cái thành và tháp của con cái loài người xây nên. 6Ðức Giê-hô-va phán rằng: Nầy, chỉ có một thứ dân, cùng đồng một thứ tiếng; và kia kìa công việc chúng nó đương khởi làm; bây giờ chẳng còn chi ngăn chúng nó làm các điều đã quyết định được. 7Thôi! chúng ta, hãy xuống, làm lộn xộn tiếng nói của chúng nó, cho họ nghe không được tiếng nói của người nầy với người kia. 8Rồi, từ đó Ðức Giê-hô-va làm cho loài người tản ra khắp trên mặt đất, và họ thôi công việc xây cất thành. 9Bởi cớ đó đặt tên thành là Ba-bên, vì nơi đó Ðức Giê-hô-va làm lộn xộn tiếng nói của cả thế gian, và từ đây Ngài làm cho loài người tản ra khắp trên mặt đất.
Vậy, người Ê-díp-tô bèn đặt các kẻ đầu xâu để bắt dân Y-sơ-ra-ên làm xâu khó nhọc; họ xây thành Phi-thom và Ram-se dùng làm kho tàng cho Pha-ra-ôn.
Kinh Thánh thường phê bình những cố gắng của con người nhằm tìm cách đảm bảo sự bất tử qua các tượng đài và công trình vĩ đại. Truyền đạo khảo sát tính hư vô của việc xây dựng và để lại một danh tiếng, thúc giục một nhìn nhận tỉnh táo về thành tựu của con người.
4Ta làm những công việc cả thể; ta cất nhà cho mình, trồng vườn nho cho mình, 5lập cho mình vườn cây trái và vườn hoa, và trồng cây trái đủ thứ ở đó; 6ta đào hồ chứa nước đặng tưới rừng, là nơi cây cối lớn lên. 7Ta mua những tôi trai tớ gái, lại có nhiều đầy tớ sanh ra trong nhà ta. Ta có bầy bò và chiên nhiều hơn hết thảy những người ở trước ta tại Giê-ru-sa-lem. 8Ta cũng thâu chứa bạc vàng, và những vật báu của các vua, các tỉnh. Ta lo sắm cho mình những con hát trai và gái, cùng sự khoái lạc của con trai loài người, tức là nhiều vợ và hầu. 9Như vậy ta trở nên cao trọng hơn hết thảy những người ở trước ta tại Giê-ru-sa-lem; dầu vậy, sự khôn ngoan vẫn còn ở cùng ta. 10Ta chẳng từ điều gì mắt mình ước ao, cũng chẳng cấm điều gì lòng mình ưa thích; vì lòng ta vui vẻ vì mọi công lao của ta; và đó là phần ta đã được trong mọi công lao ta. 11Ðoạn ta xem xét các công việc tay mình đã làm, và sự lao khổ mình đã chịu để làm nó; kìa, mọi điều đó là sự hư không và theo luồng gió thổi, chẳng có ích lợi gì hết dưới mặt trời.
Thánh vịnh và các sách tiên tri nhắc nhở dân Chúa rằng sức lực và công việc của loài người là phù du, trừ khi được đặt trong mối tương quan với Đức Chúa Trời.
Cầu xin Chúa dạy chúng tôi biết đếm các ngày chúng tôi, Hầu cho chúng tôi được lòng khôn ngoan.
Trong Tân Ước, trọng tâm chuyển từ đá và tượng đài sang thực tại tâm linh của công trình xây dựng của Đức Chúa: tín hữu được mô tả như những viên đá sống và một ngôi nhà tâm linh được xây trên Đá tảng là Đấng Christ.
và anh em cũng như đá sống, được xây nên nhà thiêng liêng, làm chức tế lễ thánh, đặng dâng của tế lễ thiêng liêng, nhờ Ðức Chúa Jêsus Christ mà đẹp ý Ðức Chúa Trời.
20Anh em đã được dựng nên trên nền của các sứ đồ cùng các đấng tiên tri, chính Ðức Chúa Jêsus Christ là đá góc nhà, 21cả cái nhà đã dựng lên trên đá đó, sắp đặt cách hẳn hoi, để làm nên một đền thờ thánh trong Chúa.
Những ẩn dụ Tân Ước này dời trung tâm ý nghĩa ra khỏi tượng đài do loài người xây sang con người và công việc của Christ.
Giấc mơ trong truyền thống Kinh Thánh
Kinh Thánh ghi lại giấc mơ như một trong những cách Đức Chúa giao tiếp trong những thời kỳ nhất định, như với Giô-sép và Đa-ni-ên, và như một phương tiện đôi khi bày tỏ sự dẫn dắt thiêng liêng. Đồng thời Kinh Thánh mô hình hóa việc giải thích cẩn trọng, dựa vào sự khôn ngoan của Đức Chúa và quy phục chân lý kinh điển hơn là nhiệt tình không kiểm soát.
Tân Ước cũng ghi lại những giấc mơ được dùng để hướng dẫn, nhưng luôn trong khuôn khổ vâng phục ý muốn đã mặc khải của Đức Chúa và phân định trong cộng đồng.
Song đang ngẫm nghĩ về việc ấy, thì thiên sứ của Chúa hiện đến cùng Giô-sép trong giấc chiêm bao, mà phán rằng: Hỡi Giô-sép, con cháu Ða-vít, ngươi chớ ngại lấy Ma-ri làm vợ, vì con mà người chịu thai đó là bởi Ðức Thánh Linh.
Từ những văn bản này một mô thức hiện ra: giấc mơ có thể có ý nghĩa, nhưng chúng đòi hỏi thử nghiệm, khiêm nhường và phù hợp với chân lý đã mặc khải của Đức Chúa. Giấc mơ không phải là lời sấm tự động; chúng kêu gọi việc giải thích dựa trên Kinh Thánh và cộng đồng.
Những cách hiểu có thể theo Kinh Thánh về giấc mơ
Dưới đây là một số khả thể thần học về cách người Kitô hữu có thể hiểu hình ảnh kim tự tháp trong một giấc mơ. Mỗi cách được trình bày như một thấu kính thần học, không phải là một lời tiên đoán hay ý nghĩa bảo đảm.
Tượng đài cho quyền lực trần gian và kiêu ngạo
Kim tự tháp có thể gợi lên những cố gắng của con người nhằm bất tử hóa các nhân vật thống trị, phô trương của cải và khẳng định quyền lực. Trong sự phê bình Kinh Thánh, những nỗ lực như vậy thường đứng làm biểu tượng của kiêu ngạo cạnh tranh với quyền cai quản của Đức Chúa Trời. Câu chuyện Tháp Ba-ben cảnh báo chống lại những dự án nhân loại tìm kiếm ý nghĩa tách rời Đức Chúa Trời.
1Vả, cả thiên hạ đều có một giọng nói và một thứ tiếng. 2Nhưng khi ở Ðông phương dời đi, người ta gặp một đồng bằng trong xứ Si-nê-a, rồi ở tại đó. 3Người nầy nói với người kia rằng: Hè! chúng ta hãy làm gạch và hầm trong lửa. Lúc đó, gạch thế cho đá, còn chai thế cho hồ. 4Lại nói rằng: Nào! chúng ta hãy xây một cái thành và dựng lên một cái tháp, chót cao đến tận trời; ta hãy lo làm cho rạng danh, e khi phải tản lạc khắp trên mặt đất. 5Ðức Giê-hô-va bèn ngự xuống đặng xem cái thành và tháp của con cái loài người xây nên. 6Ðức Giê-hô-va phán rằng: Nầy, chỉ có một thứ dân, cùng đồng một thứ tiếng; và kia kìa công việc chúng nó đương khởi làm; bây giờ chẳng còn chi ngăn chúng nó làm các điều đã quyết định được. 7Thôi! chúng ta, hãy xuống, làm lộn xộn tiếng nói của chúng nó, cho họ nghe không được tiếng nói của người nầy với người kia. 8Rồi, từ đó Ðức Giê-hô-va làm cho loài người tản ra khắp trên mặt đất, và họ thôi công việc xây cất thành. 9Bởi cớ đó đặt tên thành là Ba-bên, vì nơi đó Ðức Giê-hô-va làm lộn xộn tiếng nói của cả thế gian, và từ đây Ngài làm cho loài người tản ra khắp trên mặt đất.
Những cảnh báo của Kinh Thánh về thờ tượng và đặt niềm tin sai chỗ có liên quan khi một giấc mơ xoay quanh những tượng đài lớn xây để tôn vinh lãnh đạo con người hay các thần.
3Trước mặt ta, ngươi chớ có các thần khác. 4Ngươi chớ làm tượng chạm cho mình, cũng chớ làm tượng nào giống những vật trên trời cao kia, hoặc nơi đất thấp nầy, hoặc trong nước dưới đất. 5Ngươi chớ quì lạy trước các hình tượng đó, và cũng đừng hầu việc chúng nó; vì ta là Giê-hô-va Ðức Chúa Trời ngươi, tức là Ðức Chúa Trời kỵ tà, hễ ai ghét ta, ta sẽ nhơn tội tổ phụ phạt lại con cháu đến ba bốn đời,
Lời nhắc về sự hữu hạn và phù vân của vinh quang trần thế
Kim tự tháp thường liên hệ với mai táng và ký ức về người chết. Truyền đạo nhấn mạnh tính cách ngắn ngủi của công lao con người và mối nguy khi đặt hy vọng tối hậu vào các đài tưởng niệm hay thành tựu thay vì vào lời hứa đời đời của Đức Chúa Trời. Hình ảnh kim tự tháp trong giấc mơ có thể thúc giục suy ngẫm về sự hữu hạn và điều gì tồn tại.
4Ta làm những công việc cả thể; ta cất nhà cho mình, trồng vườn nho cho mình, 5lập cho mình vườn cây trái và vườn hoa, và trồng cây trái đủ thứ ở đó; 6ta đào hồ chứa nước đặng tưới rừng, là nơi cây cối lớn lên. 7Ta mua những tôi trai tớ gái, lại có nhiều đầy tớ sanh ra trong nhà ta. Ta có bầy bò và chiên nhiều hơn hết thảy những người ở trước ta tại Giê-ru-sa-lem. 8Ta cũng thâu chứa bạc vàng, và những vật báu của các vua, các tỉnh. Ta lo sắm cho mình những con hát trai và gái, cùng sự khoái lạc của con trai loài người, tức là nhiều vợ và hầu. 9Như vậy ta trở nên cao trọng hơn hết thảy những người ở trước ta tại Giê-ru-sa-lem; dầu vậy, sự khôn ngoan vẫn còn ở cùng ta. 10Ta chẳng từ điều gì mắt mình ước ao, cũng chẳng cấm điều gì lòng mình ưa thích; vì lòng ta vui vẻ vì mọi công lao của ta; và đó là phần ta đã được trong mọi công lao ta. 11Ðoạn ta xem xét các công việc tay mình đã làm, và sự lao khổ mình đã chịu để làm nó; kìa, mọi điều đó là sự hư không và theo luồng gió thổi, chẳng có ích lợi gì hết dưới mặt trời.
Cầu xin Chúa dạy chúng tôi biết đếm các ngày chúng tôi, Hầu cho chúng tôi được lòng khôn ngoan.
Cách hiểu này kêu gọi người Kitô hữu hướng tới sự khiêm nhường và thờ phượng thay vì tôn vinh địa vị trần gian.
Biểu tượng của trật tự nhân loại và cấu trúc xã hội
Cấu trúc nhiều tầng của kim tự tháp có thể biểu tượng cho thứ bậc, trật tự xã hội, hoặc các hệ thống tâm linh sắp xếp đời sống xung quanh một trung tâm hữu hình. Kinh Thánh có nhiều điều để nói về việc sắp đặt các cộng đồng và mối nguy khi các cấu trúc thay thế Christ làm nền tảng. Hình ảnh Tân Ước về tín hữu như một ngôi nhà tâm linh dời trọng tâm khỏi các trung tâm do con người xây sang Christ là Đá tảng.
20Anh em đã được dựng nên trên nền của các sứ đồ cùng các đấng tiên tri, chính Ðức Chúa Jêsus Christ là đá góc nhà, 21cả cái nhà đã dựng lên trên đá đó, sắp đặt cách hẳn hoi, để làm nên một đền thờ thánh trong Chúa.
và anh em cũng như đá sống, được xây nên nhà thiêng liêng, làm chức tế lễ thánh, đặng dâng của tế lễ thiêng liêng, nhờ Ðức Chúa Jêsus Christ mà đẹp ý Ðức Chúa Trời.
Khi kim tự tháp đại diện cho các hệ thống có trật tự trong giấc mơ, câu hỏi thần học trở thành liệu những hệ thống đó có tôn vinh Christ và phục vụ kẻ láng giềng, hay liệu chúng khắc ghi quyền lực và sự loại trừ.
Lời mời chỉnh hướng từ tượng đài trần thế sang việc xây dựng lấy Christ làm trung tâm
Một giấc mơ về kim tự tháp có thể được hiểu như một cơ hội: một lời mời xem xét nơi đời mình xây dựng — trên những tượng đài phù du hay trên nền sống của Christ. Giáo huấn của Phao-lô về việc xây dựng theo cách chịu thử nghiệm bày tỏ ở đây: công việc của con người bị thử nghiệm, và chỉ những gì đặt trên công trình của Christ mới có giá trị bền vững.
11Vì, chẳng ai có thể lập một nền khác ngoài nền đã lập, là Ðức Chúa Jêsus Christ. 12Nếu có kẻ lấy vàng, bạc, bửu thạch, gỗ, cỏ khô, rơm rạ mà xây trên nền ấy, 13thì công việc của mỗi người sẽ bày tỏ ra. Ngày đến sẽ tỏ tường công việc đó; nó sẽ trình ra trong lửa, và công việc của mỗi người đáng giá nào, lửa sẽ chỉ ra. 14Ví bằng công việc của ai xây trên nền được còn lại, thì thợ đó sẽ lãnh phần thưởng mình. 15Nếu công việc họ bị thiêu hủy, thì mất phần thưởng. Còn về phần người đó, sẽ được cứu, song dường như qua lửa vậy.
Người Kitô hữu được mời đầu tư vào kho tàng thiên thượng và đặt tâm trí mình hướng về những sự ở trên chứ không phải về vinh quang trần gian.
19Các ngươi chớ chứa của cải ở dưới đất, là nơi có sâu mối, ten rét làm hư, và kẻ trộm đào ngạch khoét vách mà lấy; 20nhưng phải chứa của cải ở trên trời, là nơi chẳng có sâu mối, ten rét làm hư, cũng chẳng có kẻ trộm đào ngạch khoét vách mà lấy. 21Vì chưng của cải ngươi ở đâu, thì lòng ngươi cũng ở đó.
1Vậy nếu anh em được sống lại với Ðấng Christ, hãy tìm các sự ở trên trời, là nơi Ðấng Christ ngồi bên hữu Ðức Chúa Trời. 2Hãy ham mến các sự ở trên trời, đừng ham mến các sự ở dưới đất;
Suy ngẫm mục vụ và phân định
Khi một người Kitô hữu trải nghiệm một giấc mơ liên quan đến kim tự tháp, phản ứng mục vụ nên ưu tiên phân định khiêm nhường hơn là báo động hay khẳng định. Các bước thực tế bao gồm:
- Cầu nguyện xin khôn ngoan và khiêm nhường, xin Đức Chúa cho thấy bất kỳ tội lỗi, kiêu ngạo, hoặc niềm tin sai hướng nào mà hình ảnh có thể phơi bày.
Ví bằng trong anh em có kẻ kém khôn ngoan, hãy cầu xin Ðức Chúa Trời, là Ðấng ban cho mọi người cách rộng rãi, không trách móc ai, thì kẻ ấy sẽ được ban cho.
- Thử các ấn tượng theo Kinh Thánh và phúc âm. Bất kỳ cách giải thích nào tôn cao quyền lực con người trên Christ hoặc khuyến khích những thực hành tâm linh dựa trên nỗi sợ nên được gạt sang một bên.
Vì lời của Ðức Chúa Trời là lời sống và linh nghiệm, sắc hơn gươm hai lưỡi, thấu vào đến đỗi chia hồn, linh, cốt, tủy, xem xét tư tưởng và ý định trong lòng.
- Mang giấc mơ vào các mối quan hệ hội thánh đáng tin cậy — mục sư, trưởng lão, hoặc tín hữu trưởng thành — để việc giải thích mang tính cộng đồng hơn là đơn độc.
Người nói tiên tri cũng chỉ nên có hai hoặc ba người nói mà thôi, còn những kẻ khác thì suy xét.
- Nếu hình ảnh gợi lên những mối quan tâm đạo đức (ngưỡng mộ quyền lực áp bức, bỏ bê người nghèo, xu hướng thờ tượng), đáp lại bằng ăn năn thực tiễn và phục vụ, điều hướng năng lực về phía tình yêu giống Christ.
Một ghi chú ngắn mang tính thế tục: các nhà sử học và khảo cổ học đọc kim tự tháp chủ yếu như lăng mộ và tượng đài nhà nước. Thực tế đó có thể thông tin cho một cách đọc của người Kitô hữu nhưng không thay thế cho sự suy tư thần học bắt nguồn từ Kinh Thánh.
Kết luận
Kim tự tháp trong giấc mơ có thể mở nhiều con đường thần học: lời nhắc về kiêu ngạo và sự hữu hạn, biểu tượng của trật tự xã hội, hoặc lời mời tái xác lập Christ là nền tảng thực sự của cuộc sống. Kinh Thánh không gán một ý nghĩa đơn nhất, tự động cho những hình ảnh như vậy. Thay vào đó, nó cung cấp các chủ đề — quyền năng của Đức Chúa trên quyền lực con người, tính phù du của vinh quang trần gian, và tiếng gọi trở nên đền thờ sống của Đức Chúa — giúp người Kitô hữu giải thích các biểu tượng với sự khiêm nhường và đức tin.
Khi đối diện các hình ảnh mơ ước gây ấn tượng mạnh, người Kitô hữu được kêu gọi cầu nguyện suy nghĩ, thử theo Kinh Thánh và phân định trong cộng đồng, tìm kiếm những cách giải thích dẫn đến ăn năn, yêu thương và tin cậy sâu hơn nơi Christ hơn là sợ hãi hay suy đoán.