Giới thiệu
Giấc mơ có một vị trí lâu đời và được tôn trọng trong tưởng tượng Kitô giáo. Một giấc mơ "sống động" — cảm thấy bất thường rõ rệt hoặc có ý nghĩa sâu sắc — tự nhiên thu hút sự chú ý bởi vì Kinh Thánh ghi lại những lúc Thiên Chúa đã dùng giấc mơ để dạy dỗ, cảnh báo và hướng dẫn. Đồng thời, Kinh Thánh không hoạt động như một cuốn từ điển giấc mơ cho từng hình ảnh với nghĩa một-một. Thay vào đó, chứng từ Kinh Thánh cung cấp các khuôn khổ biểu tượng, các mô thức thần học và những thực hành mục vụ để phân định ý nghĩa của một giấc mơ mãnh liệt trong đời sống đức tin. Bài viết này tóm lược những mô thức Kinh Thánh đó và gợi ý những cách cẩn trọng, lấy Kinh Thánh làm trung tâm để các Kitô hữu có thể giải thích và đáp ứng.
Biểu tượng trong Kinh Thánh
Trên cả Cựu Ước và Tân Ước, giấc mơ xuất hiện như một phương tiện Thiên Chúa giao tiếp, thường dùng những hình ảnh biểu tượng đòi hỏi giải nghĩa. Những giấc mơ của tổ phụ Giô-sép và sau đó khả năng giải mộng của ông trước vua Pha-ra-ôn cho thấy vừa có nội dung biểu tượng vừa có nhu cầu về khôn ngoan do Thiên Chúa ban để hiểu được. Tương tự, các lời giải mộng của Đa-ni-ên đối với các giấc mơ hoàng gia và lời tiên tri rằng Thiên Chúa sẽ đổ ra thị kiến và giấc mơ là một phần của bối cảnh Kinh Thánh. Những văn bản này dạy rằng giấc mơ có thể mang ý nghĩa thần học liên quan tới mục đích, quyền tối cao và sự chăm sóc quan phòng của Thiên Chúa.
5Giô-sép có nằm chiêm bao, thuật lại cho các anh mình nghe; họ càng thêm ganh ghét nữa. 6Người nói rằng: Tôi có điềm chiêm bao, xin các anh hãy nghe tôi thuật: 7Chúng ta đương ở ngoài đồng bó lúa, nầy bó lúa tôi đứng dựng lên, còn bó lúa của các anh đều đến ở chung quanh, sấp mình xuống trước bó lúa tôi. 8Các anh người bèn đáp rằng: Vậy, mầy sẽ cai trị chúng ta sao? mầy sẽ hành-quyền trên chúng ta sao? Họ càng ganh ghét hơn nữa, vì điềm chiêm bao và lời nói của chàng. 9Giô-sép lại nằm chiêm bao nữa, thuật cùng các anh mình rằng: Tôi còn một điềm chiêm bao nữa: Nầy mặt trời, mặt trăng, và mười một ngôi sao đều sấp mình xuống trước mặt tôi! 10Chàng thuật chiêm bao đó lại cho cha và các anh mình nghe; nhưng cha chàng quở mà hỏi rằng: Ðiềm chiêm bao của mầy đó có nghĩa chi? Có phải tao, mẹ, và các anh mầy đều phải đến sấp mình xuống đất trước mặt mầy chăng? 11Các anh lấy làm ganh ghét chàng; còn cha lại ghi nhớ lấy điều đó.
15Pha-ra-ôn phán cùng Giô-sép rằng: Trẫm có thấy một điềm chiêm bao mà chẳng ai bàn ra. Vậy, trẫm nghe rằng khi người ta thuật điềm chiêm bao lại cho, thì ngươi bàn được. 16Giô-sép tâu rằng: Ðó chẳng phải tôi, nhưng ấy là Ðức Chúa Trời đem sự bình an đáp cho bệ hạ vậy.
19Vậy sự kín nhiệm được tỏ ra cho Ða-ni-ên trong sự hiện thấy ban đêm; Ða-ni-ên bèn ngợi khen Chúa trên trời. 20Ðoạn Ða-ni-ên cất tiếng nói rằng: Ngợi khen danh Ðức Chúa Trời đời đời vô cùng! vì sự khôn ngoan và quyền năng đều thuộc về Ngài. 21Chính Ngài thay đổi thì giờ và mùa, bỏ và lập các vua; ban sự khôn ngoan cho kẻ khôn ngoan, và sự thông biết cho kẻ tỏ sáng. 22Chính Ngài tỏ ra những sự sâu xa kín nhiệm; Ngài biết những sự ở trong tối tăm và sự sáng ở với Ngài. 23Hỡi Ðức Chúa Trời của tổ phụ tôi! Tôi cảm ơn và ngợi khen Ngài, vì Ngài đã ban cho tôi sự khôn ngoan và quyền phép, và bây giờ Ngài đã khiến tôi biết điều chúng tôi cầu hỏi Ngài, mà tỏ cho chúng tôi biết việc của vua.
Sau đó, ta sẽ đổ Thần ta trên các loài xác thịt; con trai và con gái các ngươi sẽ nói tiên tri; những người già cả các ngươi sẽ thấy chiêm bao, những kẻ trai trẻ các ngươi sẽ xem sự hiện thấy.
Về mặt biểu tượng, giấc mơ trong Kinh Thánh thường dựa trên các ẩn dụ lặp lại — vương quốc, thú vật, giấc mơ về leo lên hoặc xuống, trang phục, bánh, nước, hoặc lữ khách — mỗi hình ảnh ăn sâu trong tưởng tượng văn hóa và thần học của những người viết Kinh Thánh. Việc giải nghĩa những biểu tượng như vậy đòi hỏi chú ý cẩn trọng tới cách Kinh Thánh tự nó sử dụng cùng các hình ảnh đó ở nơi khác và tới những chủ đề lớn hơn của Kinh Thánh như giao ước, phán xét, thương xót và cứu chuộc.
Giấc mơ trong truyền thống Kinh Thánh
Kinh Thánh đối xử với giấc mơ một cách tinh tế. Có giấc mơ rõ ràng là giao tiếp thiêng liêng; có giấc mơ mơ hồ; một vài giấc mơ có tính lừa dối. Truyền thống Kinh Thánh khuyến khích sự phân định: nhận ra rằng Thiên Chúa có thể nói qua giấc mơ, nhưng cũng rằng không phải giấc mơ nào cũng nên chấp nhận một cách không phê phán như một lời trực tiếp từ Thiên Chúa. Khiêm nhường, thử nghiệm trong cộng đoàn, và quy phục Kinh Thánh dẫn dắt kẻ tin khi những giấc mơ xảy đến.
Ngài phán cùng hai người rằng: Hãy nghe rõ lời ta. Nếu trong các ngươi có một tiên tri nào, ta là Ðức Giê-hô-va sẽ hiện ra cùng người trong sự hiện thấy, và nói với người trong cơn chiêm bao.
Ðức Chúa Trời phán: Trong những ngày sau rốt, Ta sẽ đổ Thần ta khắp trên mọi xác-thịt; Con trai và con gái các ngươi đều sẽ nói lời tiên tri, Bọn trai trẻ sẽ thấy điềm lạ, Và các người già cả sẽ có chiêm bao,
Tân Ước và thần học Kitô tiếp theo nhấn mạnh rằng mọi mạc khải được cho là phải được thử nghiệm theo quy tắc đức tin và giáo huấn của Kinh Thánh. Những giấc mơ mâu thuẫn với Tin Mừng, cổ vũ tội lỗi, hoặc khuyến khích thờ hình tượng thì phải bị bác bỏ. Ngược lại, những giấc mơ phù hợp với tính cách đã được mặc khải của Thiên Chúa và dẫn tới ăn năn, yêu thương và vâng phục có thể được tiếp nhận như dấu xác nhận hoặc như những khích lệ để tìm kiếm sự rõ ràng thêm.
Hỡi kẻ rất yêu dấu, chớ tin cậy mọi thần, nhưng hãy thử cho biết các thần có phải đến bởi Ðức Chúa Trời chăng; vì có nhiều tiên tri giả đã hiện ra trong thiên hạ.
Những cách giải thích Kinh Thánh có thể về giấc mơ
Những khả thể thần học sau đây được đưa ra như những loại hình giải thích rút từ Kinh Thánh hơn là các tuyên bố dứt khoát. Không phương án nào là lời hứa rằng một giấc mơ là thông điệp trực tiếp từ Thiên Chúa; chúng là các khung để suy ngẫm cẩn thận.
Mặc khải và hướng dẫn
Một vài giấc mơ trong Kinh Thánh rõ ràng là trường hợp Thiên Chúa cung cấp phương hướng hoặc mặc khải cho một cá nhân. Trong những trường hợp như vậy, giấc mơ hoạt động như một phương tiện mà Thiên Chúa truyền đạt thông tin hoặc hiểu biết mà người mơ chưa có trước đó. Quan trọng là, các ví dụ Kinh Thánh cho thấy Thiên Chúa cung cấp sự trợ giúp trong giải nghĩa qua Kinh Thánh, Thần và những người được Thiên Chúa chỉ định để giải nghĩa.
Song đang ngẫm nghĩ về việc ấy, thì thiên sứ của Chúa hiện đến cùng Giô-sép trong giấc chiêm bao, mà phán rằng: Hỡi Giô-sép, con cháu Ða-vít, ngươi chớ ngại lấy Ma-ri làm vợ, vì con mà người chịu thai đó là bởi Ðức Thánh Linh.
15Pha-ra-ôn phán cùng Giô-sép rằng: Trẫm có thấy một điềm chiêm bao mà chẳng ai bàn ra. Vậy, trẫm nghe rằng khi người ta thuật điềm chiêm bao lại cho, thì ngươi bàn được. 16Giô-sép tâu rằng: Ðó chẳng phải tôi, nhưng ấy là Ðức Chúa Trời đem sự bình an đáp cho bệ hạ vậy.
Khi cân nhắc cách giải thích này, hội thánh mời gọi cầu nguyện và quy phục Kinh Thánh. Mọi hiểu biết từ một giấc mơ tự nhận xuất xứ thiêng liêng nên hòa hợp với Tin Mừng và được xác nhận qua Kinh Thánh và lời khuyên khôn ngoan.
Cảnh báo hoặc lời khuyên bảo vệ
Kinh Thánh cũng ghi lại những giấc mơ phục vụ như lời cảnh báo, thúc giục con người thay đổi lộ trình để được an toàn hoặc vì lẽ đạo đức. Lời cảnh báo của Giô-sép để chạy trốn, hoặc những giấc mơ thiên sứ chỉ dẫn phải trốn chạy, minh họa cách Thiên Chúa đôi khi dùng thị kiến ban đêm để tránh tai họa hoặc bảo vệ mục đích của Ngài.
Sau khi mấy thầy đó đi rồi, có một thiên sứ của Chúa hiện đến cùng Giô-sép trong chiêm bao, mà truyền rằng: Hãy chờ dậy, đem con trẻ và mẹ Ngài trốn qua nước Ê-díp-tô, rồi cứ ở đó cho tới chừng nào ta bảo ngươi; vì vua Hê-rốt sẽ kiếm con trẻ ấy mà giết.
Nếu một giấc mơ dường như là lời cảnh báo, các Kitô hữu được khuyên xét xem liệu nó dẫn đến khiêm nhường, ăn năn hoặc hành động sáng suốt hơn là các quyết định do sợ hãi điều khiển. Những dấu hiệu xác nhận và lời khuyên từ các tín hữu trưởng thành là khôn ngoan trước khi tiến hành những thay đổi lớn.
Xác nhận ơn gọi hoặc khích lệ
Giấc mơ có thể vận hành như sự xác nhận ơn gọi hoặc là nguồn khích lệ trong những mùa bấp bênh. Trong Đa-ni-ên và các truyện khác, giấc mơ khẳng định quyền tối cao của Thiên Chúa và nhắc nhở con người về chương trình đang triển nở của Ngài. Những giấc mơ như vậy có thể củng cố đức tin khi chúng chỉ vào mục đích cứu chuộc của Thiên Chúa, nhưng chúng luôn lệ thuộc vào Kinh Thánh.
19Vậy sự kín nhiệm được tỏ ra cho Ða-ni-ên trong sự hiện thấy ban đêm; Ða-ni-ên bèn ngợi khen Chúa trên trời. 20Ðoạn Ða-ni-ên cất tiếng nói rằng: Ngợi khen danh Ðức Chúa Trời đời đời vô cùng! vì sự khôn ngoan và quyền năng đều thuộc về Ngài. 21Chính Ngài thay đổi thì giờ và mùa, bỏ và lập các vua; ban sự khôn ngoan cho kẻ khôn ngoan, và sự thông biết cho kẻ tỏ sáng. 22Chính Ngài tỏ ra những sự sâu xa kín nhiệm; Ngài biết những sự ở trong tối tăm và sự sáng ở với Ngài. 23Hỡi Ðức Chúa Trời của tổ phụ tôi! Tôi cảm ơn và ngợi khen Ngài, vì Ngài đã ban cho tôi sự khôn ngoan và quyền phép, và bây giờ Ngài đã khiến tôi biết điều chúng tôi cầu hỏi Ngài, mà tỏ cho chúng tôi biết việc của vua.
Khi giải thích một giấc mơ như sự xác nhận, hãy thử xem nó có làm tăng tình yêu đối với Thiên Chúa và tha nhân hay không, và liệu nó có phù hợp với các mệnh lệnh đã biết trong Kinh Thánh.
Giáo huấn biểu tượng về linh hồn
Một số giấc mơ sử dụng hình ảnh sống động để dạy những chân lý nội tâm về lương tâm, trạng thái tâm linh, hoặc hoàn cảnh đời sống của một người. Biểu tượng có gốc rễ Kinh Thánh có thể chỉ đến những chủ đề như ăn năn, trung tín, hoặc nhu cầu biến đổi. Việc giải thích ở đây ít liên quan đến dự đoán sự kiện mà nhiều hơn là nhận biết những bài học đạo đức hoặc tinh thần mà giấc mơ có thể gợi lên.
Một quan sát thế tục tối thiểu: tâm lý học hiện đại có thể mô tả một trong những kênh khiến giấc mơ cảm thấy sống động, nhưng những quan điểm đó nên được giữ tách biệt và ở vị trí thứ yếu so với suy tư thần học. Việc giải thích dựa trên Kinh Thánh vẫn là chính yếu.
Lời Chúa là ngọn đèn cho chơn tôi, Ánh sáng cho đường lối tôi.
Suy ngẫm mục vụ và phân định
Khi một giấc mơ khiến một người tin cảm thấy sống động hoặc có ý nghĩa, phản ứng Kinh Thánh-Kito giáo nên đo lường và mang tính cộng đoàn. Những bước thực tiễn dựa trên Kinh Thánh bao gồm: mang ấn tượng đó đến trước mặt Chúa trong cầu nguyện và xưng bày mọi âu lo trước Thiên Chúa; đọc Kinh Thánh để thử xem giấc mơ có tương hợp với chân lý Kinh Thánh hay không; tìm lời khuyên từ các mục sư đáng tin cậy hoặc những người bạn thuộc linh trưởng thành; và xin Thiên Chúa cho sự khôn ngoan thay vì vội vàng đưa ra quyết định.
Ví bằng trong anh em có kẻ kém khôn ngoan, hãy cầu xin Ðức Chúa Trời, là Ðấng ban cho mọi người cách rộng rãi, không trách móc ai, thì kẻ ấy sẽ được ban cho.
Vì lời của Ðức Chúa Trời là lời sống và linh nghiệm, sắc hơn gươm hai lưỡi, thấu vào đến đỗi chia hồn, linh, cốt, tủy, xem xét tư tưởng và ý định trong lòng.
Các tín hữu cũng được nhắc thử mọi điều và giữ lấy điều tốt. Những giấc mơ khuyến khích vâng phục Đấng Christ, yêu thương tha nhân, ăn năn và hy vọng bền bỉ thì có khả năng là lành mạnh về mặt thuộc linh hơn. Những giấc mơ kích thích sợ hãi, chia rẽ, hoặc những tuyên bố vượt trên Kinh Thánh đòi hỏi bị từ chối cẩn trọng. Cộng đoàn, Kinh Thánh và sự hướng dẫn kiên nhẫn của Thần tạo thành ba phương tiện phân định.
hãy xem xét mọi việc, điều chi lành thì giữ lấy.
Hỡi kẻ rất yêu dấu, chớ tin cậy mọi thần, nhưng hãy thử cho biết các thần có phải đến bởi Ðức Chúa Trời chăng; vì có nhiều tiên tri giả đã hiện ra trong thiên hạ.
Kết luận
Một giấc mơ sống động có thể là dịp để suy tư thuộc linh. Kinh Thánh cung cấp những mô thức để hiểu giấc mơ: chúng có thể là phương tiện mặc khải, cảnh báo, an ủi, hoặc giáo huấn biểu tượng, nhưng luôn chịu quyền tối cao của Kinh Thánh và sự khôn ngoan của cộng đoàn Kitô. Các Kitô hữu được mời đáp lại bằng khiêm nhường cầu nguyện, thử nghiệm cẩn trọng và dựa vào Lời Chúa hơn là chấp nhận chắc chắn hoặc sợ hãi. Bằng cách đó, giấc mơ trở thành cơ hội để làm sâu thêm sự lệ thuộc vào Chúa, tìm kiếm lời khuyên, và cho phép Kinh Thánh định hình việc giải thích và đáp ứng.